Huidkanker

Huidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland en komt het meest voor onder de blanke bevolking. Er zijn veel verschillende soorten huidkanker; het ene type is agressiever dan het andere. Elke dermatoloog herkent en behandelt huidkanker.

Het aantal gevallen van huidkanker neemt jaarlijks fors toe: wetenschappers voorspellen een toename van ongeveer 5% per jaar. Op dit moment krijgt 1 op de 5 Nederlanders ooit in zijn leven huidkanker; dat aandeel gaat al richting 1 op de 4.

Veel Nederlanders hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van een vorm van huidkanker. Risicogroepen zijn onder andere mensen met een licht huidtype, mensen die voor hun werk of hobby veel in de zon komen, en mensen die medicatie gebruiken die het immuunsysteem remt (zie “Risicofactoren” hieronder voor meer detail).

Grofweg wordt huidkanker onderverdeeld in melanomen (kwaadaardige moedervlekken) en niet-melanomen. Van de niet-melanoom huidkanker zijn het basaalcelcarcinoom en het plaveiselcelcarcinoom de belangrijkste twee vormen.

• Melanoom — lees meer in de folder van de NVDV over melanoom.
• Basaalcelcarcinoom — lees meer in de folder van de NVDV over basaalcelcarcinoom.
• Plaveiselcelcarcinoom — lees meer in de folder van de NVDV over plaveiselcelcarcinoom.

Actinische keratose (AK) is een huidaandoening die wordt beschouwd als een mogelijk voorstadium van huidkanker. Voor uitgebreide smeerinstructies en betrouwbare informatie over de behandeling met 5-fluoro-uracil (5FU) en Imiquimod, verwijzen wij u graag naar de informatieve pagina’s van het Huidfonds:

• Smeerinstructie Fluorouracil 5FU
• Smeerinstructie Imiquimod

Daarnaast zijn er ook andere typen huidkanker die andere risicofactoren hebben, een ander klinisch beeld en een andere behandelstrategie behoeven. Een voorbeeld hiervan zijn huidlymfomen. Klik hier voor meer informatie over deze vorm van huidkanker.

De belangrijkste oorzaak van huidkanker is blootstelling aan uv-straling (UVA en UVB) uit zonlicht en/of de zonnebank. Het risico op huidkanker is een optelsom van het aantal zonverbrandingen in uw leven en de totale hoeveelheid zonlicht die uw huid heeft opgevangen. Onbeschermd de zon in gaan levert altijd huidschade op: op korte termijn verbranding, op lange termijn huidveroudering, rimpels, pigmentvlekken én huidkanker. Zonverbranding in de kindertijd geeft een extra groot risico op huidkanker op latere leeftijd. Lees meer over bescherming bij “Bescherming van de huid” hieronder.

Mensen met veel moedervlekken (meer dan 100, verspreid over het hele lichaam) hebben een verhoogde kans op melanoom. Ook mensen met grote, vlakke (atypische) moedervlekken — groter dan 5 mm, vaak met meerdere tinten bruin of roodbruin — hebben een verhoogd risico. Atypische moedervlekken kunnen kleine veranderingen laten zien voordat er een melanoom in ontstaat. Daarom is een veranderende moedervlek altijd een reden om een arts te raadplegen (lees meer in de NVDV-folder over moedervlekken).

Andere risicofactoren zijn littekens (onder andere brandwonden of bestralingslittekens), chronische wonden, en medicijnen die het immuunsysteem remmen. Er bestaan ook vormen van huidkanker die voorkomen bij erfelijke aandoeningen, zoals het basaalcelnaevussyndroom, xeroderma pigmentosum en het familiair atypische moedervlekken syndroom (FAMMM). Denk aan een van deze aandoeningen wanneer huidkanker op jonge leeftijd voorkomt, of wanneer iemand veel huidtumoren heeft.

Huidkanker kan overal op uw huid ontstaan. Onderzoek uw huid daarom regelmatig.

Huidkanker is vaak een plekje of bultje dat opeens wordt opgemerkt en gaat groeien, of een langer bestaande plek die blijft groeien, van kleur verandert of bloedt. Dit kan ruw aanvoelen, makkelijk bloeden en soms pijn doen. Huidkanker kan ook een moedervlek zijn die plotseling ontstaat, of die al jaren aanwezig is en verandert. Verandering van kleur, vorm en bloeden zijn kenmerken van een kwaadaardige moedervlek (melanoom). Ook een snelgroeiend, makkelijk bloedend roze, rood of bruin gezwelletje is reden om een arts te bezoeken.

Heeft u een raar plekje of een (moeder)vlekje dat verandert? Neem dan contact op met uw huisarts of behandelend dermatoloog. Huidkanker is over het algemeen zeer goed behandelbaar, mits ontdekt in een vroeg stadium — controleer uw huid dus regelmatig.

Bekijk hier de herken-huidkankerkaart met tips waar u op kunt letten. Check uw vlekje ook via de test op www.checkjevlekje.nl.

Heeft u een afwijking op uw huid die u niet vertrouwt? Dan kunt u terecht bij uw huisarts. Deze beoordeelt de afwijking en verwijst u, als hij/zij de afwijking niet vertrouwt, in het merendeel van de gevallen door naar een dermatoloog.

Dermatologen zijn de specialisten voor de diagnose en behandeling van huidkanker — dit behoort tot de kern van hun vak. De dermatoloog stelt de uiteindelijke diagnose en bepaalt voor welke behandeling u in aanmerking komt.

 

De zomer, de zon, het strand: heerlijk om van te genieten. Maar een overdaad aan zonlicht kan schadelijk zijn voor uw huid: op korte termijn zonverbranding, op langere termijn huidveroudering en huidkanker. Zonlicht is de meest vermijdbare risicofactor van huidkanker, inclusief melanoom. Geniet van de zon, maar blijf uit de felste zon, smeer goed in en draag uv-werende kleding.

Smeer royaal zonnebrand

Een goed zonbeschermingsmiddel biedt bescherming tegen zowel UVB- als UVA-straling; controleer dit op de verpakking. Smeer het zonbeschermingsmiddel altijd een half uur vóórdat u de zon in gaat op de huid.

Gebruik de “regel van 7” als vuistregel voor de hoeveelheid: smeer in totaal 7 theelepels zonnebrandcrème:

• 1 theelepel voor het gezicht, inclusief oren, nek en hals
• 2 theelepels voor borst en rug
• 2 theelepels voor schouders, armen en handen
• 2 theelepels voor benen en voeten

Vergeet ook uw lippen niet in te smeren.

De NVDV adviseert minimaal factor 30 SPF, ongeacht uw huidtype. Gebruik geopende tubes van het voorgaande jaar niet meer bij de start van het nieuwe voorjaar.

Herhaal het insmeren elke 2 uur — ook op bewolkte dagen, want ongeveer 80% van de zonnestralen gaat door wolken of mist heen. Smeer opnieuw na zwemmen, sporten of zweten, ook als er “waterbestendig” op de verpakking staat.

Zonnebrand beschermt overigens niet voor 100%: niet elke vorm van huidkanker wordt door uv-straling veroorzaakt, en zonnebrandmiddelen geven geen volledige bescherming. Bovendien blijven mensen met zonnebrand vaak juist langer in de zon, waardoor de huid alsnog een te hoge uv-dosis kan krijgen. Zonnebrandcrème is dus bedoeld als extra bescherming op momenten dat u niet uit de zon kunt blijven — niet om onbeperkt in de zon te kunnen blijven.

Draag zonbescherming

Kleding biedt altijd enige bescherming tegen uv-straling, maar hoe dikker en dichter geweven de stof, hoe beter. Donkere kleding beschermt beter dan lichte kleding. Er bestaat ook speciale uv-werende (strand)kleding. Let op: natte kleding beschermt minder goed, dus zorg voor droge reservekleding.

Bescherm ook hoofd, gezicht en ogen: draag een hoed, zonneklep of pet, en een zonnebril die tegen UVA én UVB beschermt. Ook het gezicht krijgt indirect uv-straling te verwerken, dus gebruik ook daar altijd zonnebrand met factor 30 of hoger.

Zoek schaduw

Uv-straling is het sterkst tussen 12.00 en 15.00 uur; mijd de zon dan zo veel mogelijk. Een parasol houdt niet alle straling tegen: door reflectie en verstrooiing via luchtdeeltjes komt er ook onder een parasol uv-straling door — een strandparasol houdt ongeveer 40 tot 50% van de uv-straling tegen. Twee uur onder de parasol staat ongeveer gelijk aan één uur in de volle zon. Let op: UVA gaat ook door een autoruit heen.

Pas op bij reflectie

Zonlicht reflecteert op zand, water en sneeuw (zand ongeveer 20%, sneeuw zelfs tot 80%), waardoor u sneller verbrandt — ook in de schaduw of met beschermende kleding. Ook tijdens het zwemmen kan de huid verbranden, want uv-licht dringt gemakkelijk door helder water heen en zonnebrand spoelt gedeeltelijk af. In het hooggebergte neemt de zonkracht toe met de hoogte; gebruik daar een zonbeschermingsmiddel met een aanzienlijk hogere factor dan op zeeniveau.

Bescherm kinderen

De huid van jonge kinderen is gevoeliger voor zonschade dan die van volwassenen. Bovendien is het aantal zonverbrandingen in de kindertijd sterk bepalend voor het risico op huidkanker (vooral melanoom) op latere leeftijd. Goede bescherming is dus belangrijk — dat betekent niet dat kinderen niet naar buiten mogen.

• Houd baby’s en kinderen tot 1 jaar uit direct zonlicht.
• Bescherm kinderen met dicht geweven kleding die armen en benen bedekt, een hoedje en een parasol.
• Smeer kinderen een halfuur voor het naar buiten gaan in met een waterproof zonnebrandcrème van minimaal factor 30 met UVA-bescherming, en herhaal dit elke 2 uur, of vaker bij zweten, zwemmen of afdrogen.
• Houd kinderen tussen 12.00 en 15.00 uur zo veel mogelijk uit de zon.
• Geef kinderen op tijd een T-shirt aan in plaats van ze lang in blootje of zwemkleding te laten lopen, en laat ze ook een zonnebril dragen die tegen UVA en UVB beschermt.
• Oefen samen insmeren met uw kind, zodat het leert zichzelf in te smeren — en geef zelf het goede voorbeeld.

Neem vitamine D niet via de zon

Gebruik de zon niet als bron van vitamine D; vitamine D kan zo nodig worden geslikt (zie het advies van de Gezondheidsraad). Voor de meeste mensen met een lichte huid is het voldoende om dagelijks vóór 10 uur ‘s ochtends een kwartier onbeschermd met handen en gezicht buiten te zijn.

Gebruik geen zonnebank

Onderzoek toont aan dat gebruikers van de zonnebank een hoger risico op huidkanker lopen, en dat risico is hoger naarmate het gebruik op jongere leeftijd plaatsvond. Een zonnebank geeft veel meer UVA-straling dan zonlicht; UVA-schade is minder zichtbaar (geen typische verbranding) maar dringt dieper door in de huid en veroorzaakt de meeste DNA-schade. De NVDV ontraadt daarom het gebruik van de zonnebank voor bruining — ook een zonnebankkuur vóór de vakantie beschermt niet tegen verbranden, omdat zonnebanken vrijwel geen UVB-licht geven.

Bekijk dit gesprek met dr. Marlies Wakkee, dermatoloog en onderzoeker gespecialiseerd in huidkanker, over zon en kinderen: bekijk de video.

Kijk ook op de website van het Huidfonds voor tips over zonbescherming: huidfonds.nl/voorkomhuidkanker.

Is een “gezond kleurtje” echt gezond?

Een zongebruinde huid wordt vaak gezien als teken van gezondheid. Maar zodra zonlicht op de huid komt, ontstaat er een ontstekingsreactie en beschadiging van de huidcellen, inclusief het DNA. Het bruinen van de huid is juist een reactie op die schade. Een zongebruinde huid is dus in feite een zonbeschadigde huid — ook een bruine huid heeft bescherming met een zonnebrandcrème nodig.

Heeft uv-licht alleen maar nadelen?

Nee. Veel dermatologen gebruiken uv-licht juist als behandeling van huidziekten zoals eczeem en psoriasis, omdat het bepaalde ziekteprocessen kan remmen en jeuk kan onderdrukken (met ander uv-licht dan een zonnebank). Zonlicht geeft de meeste mensen ook een prettig gevoel, en is nodig voor de aanmaak van vitamine D: een kwartier zonlicht op een dag is voor de gemiddelde Nederlander voldoende. Overmatige blootstelling en zeker verbranding hebben echter alleen maar schadelijke effecten en verhogen de kans op huidkanker.

Wist je dat…

• … bij vrouwen een melanoom vaker voorkomt op de benen? Dit komt doordat vrouwen bij de eerste zonnestralen rokjes gaan dragen terwijl de huid nog onbeschermd is.
• … bij mannen een melanoom vaker voorkomt op de rug? Dit komt doordat mannen bij de eerste zonnestralen hun shirt uittrekken terwijl de huid nog onbeschermd is.
• … sproetjes een vorm van zonneschade zijn? Geen enkele baby wordt ermee geboren.
• … u het ontstaan van nieuwe moedervlekken deels zelf kunt voorkomen door verstandig met de zon om te gaan?
• … uv-licht, naast roken, een van de grootste veroorzakers van huidveroudering is waar u zelf iets aan kunt doen?
• … zelfbruiningscrèmes uw huid wel een kleurtje geven, maar niet beschermen tegen verbranding? U heeft er dus alsnog een zonnebrandmiddel bij nodig.
• … zonnebrandcrèmes veilig zijn? Alle zonnebrandmiddelen in Nederland moeten voldoen aan EU-richtlijnen, en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit ziet geen reden om te twijfelen aan hun veiligheid.